Pisanje velikog i malog slova — kompletna pravila
Kada se piše veliko, a kada malo slovo? Pregledna pravila za vlastita imena, geografske nazive, institucije, istorijske periode i druge česte dileme u srpskom jeziku.
Pravilna upotreba velikog i malog slova spada među najčešće pravopisne dileme u srpskom jeziku. Iako osnovno pravilo djeluje jednostavno — rečenica počinje velikim slovom, a vlastita imena se pišu velikim početnim slovom — u praksi postoje brojni izuzeci i specifična pravila koja zbunjuju čak i iskusne pisce. Ovaj vodič pokriva sva ključna pravila i pomaže vam da izbjegnete najčešće greške. Za osnovna pravila pogledajte i naš članak o velikom početnom slovu.
Vlastita imena i prezimena
Vlastita imena osoba uvijek se pišu velikim početnim slovom — to važi za lično ime, prezime, nadimak i pseudonim: Petar Petrović, Meša Selimović, Ivo Andrić. Kad se nadimak koristi uz ime, piše se velikim slovom: Petar Veliki, Aleksandar Makedonski.
Važno je napomenuti da se prisvojni pridjevi izvedeni od vlastitih imena pišu malim slovom kad označavaju opštu pripadnost: petrov, marijin, ćirilov. Međutim, ako su dio stalnog naziva, čuvaju veliko slovo: Dalmatinova ulica, Karadžićev rječnik.
Istorijske i mitološke ličnosti
Imena istorijskih, mitoloških i književnih ličnosti pišu se velikim slovom: Zeus, Hamlet, Karađorđe, Sveti Sava. Kod svetačkih imena, riječ sveti se piše velikim slovom samo kad je dio imena u značenju vlastitog imena (Sveti Sava kao istorijska ličnost), a malim kad je opšta oznaka (sveti Petar kao titula).
Geografski nazivi
Svi geografski nazivi pišu se velikim početnim slovom: Beograd, Sarajevo, Podgorica, Dunav, Kopaonik, Jadransko more. Kod višečlanih geografskih naziva, velikim slovom pišu se sve pune riječi:
- Novi Sad (oba velika slova)
- Banja Luka (oba velika slova)
- Fruška gora (oba velika jer je vlastito ime)
- Stari Grad (kad je naziv naselja)
Međutim, opšte imenice u geografskim nazivima pišu se malim slovom kad nisu dio samog imena: rijeka Drina, planina Tara, jezero Palić. Ovdje su "rijeka", "planina" i "jezero" opisne riječi, a ne dio imena.
Strani geografski nazivi
Strani geografski nazivi se prilagođavaju srpskom pravopisu i pišu velikim slovom: Njujork, Pariz, London, Temza. Kod višečlanih stranih naziva primjenjuju se ista pravila kao i za domaće: Sjedinjene Američke Države, Ujedinjeno Kraljevstvo, Novi Zeland.
Institucije i organizacije
Nazivi institucija, preduzeća, organizacija i ustanova pišu se tako da prva riječ ima veliko slovo, a ostale se pišu malim slovom (osim ako sadrže vlastito ime):
- Ministarstvo prosvjete i nauke
- Univerzitet u Beogradu
- Srpska akademija nauka i umetnosti
- Ujedinjene nacije
Izuzetak su nazivi u kojima sve riječi čine nerazdvojivo vlastito ime, poput Crveni krst ili Matica srpska. U praksi se često griješi pa se sve riječi u nazivu institucije pišu velikim slovom, što nije ispravno po pravopisu.
Skraćenice institucija
Skraćenice od velikih slova pišu se velikim slovima: UN, NATO, EU, SANU. Kad se skraćenica izgovara kao riječ, može se pisati samo s početnim velikim slovom: Unesco, Unicef, Nato (mada je prihvatljivo i UNESCO, UNICEF, NATO).
Naslovi, nazivi djela i praznike
Nazivi književnih djela, filmova, časopisa i sličnih naslova pišu se tako da samo prva riječ ima veliko slovo (i vlastita imena unutar naslova):
- Na Drini ćuprija (veliko D jer je vlastito ime)
- Gorski vijenac
- Derviš i smrt
- Seobe
Praznici i datumi pišu se velikim slovom: Božić, Uskrs, Bajram, Nova godina. Kod višečlanih naziva praznika, veliko slovo ima prva riječ: Vidovdan, Dan Republike, Dan nezavisnosti.
Narodi, jezici i vjeroispovijesti
Ovo je jedno od područja gdje se najčešće griješi. Pravila su sljedeća:
- Imena naroda: velikim slovom — Srbi, Hrvati, Bošnjaci, Crnogorci, Makedonci
- Pridjevi od imena naroda: malim slovom — srpski, hrvatski, bosanski, crnogorski
- Jezici: malim slovom — srpski jezik, engleski jezik, francuski
- Vjeroispovijesti: malim slovom — pravoslavlje, katoličanstvo, islam
- Pripadnici vjeroispovijesti: malim slovom — pravoslavci, katolici, muslimani
Dakle, piše se "Srbin govori srpski", "Hrvat govori hrvatski". Ime naroda je veliko slovo, a jezik i pridjev su malo slovo.
Istorijski periodi i događaji
Nazivi istorijskih perioda i značajnih istorijskih događaja pišu se velikim slovom kad su ustaljeni nazivi:
- Srednji vijek (ali: srednji vijek kao opšti pojam)
- Renesansa
- Prvi svjetski rat
- Drugi svjetski rat
- Berlinski kongres
- Kosovska bitka
Opšti pojmovi koji nisu ustaljeni nazivi pišu se malim slovom: industrijska revolucija (opšti pojam), ali Francuska revolucija (konkretan istorijski događaj).
Brandovi i robne marke
Nazivi brendova i robnih marki pišu se velikim slovom: Microsoft, Samsung, Mercedes. Međutim, kad se naziv brenda koristi kao opšta imenica za vrstu proizvoda, piše se malim slovom: aspirin (lijek), džip (tip vozila), jacuzzi (tip kade).
Najčešće dileme i greške
Evo pregleda najčešćih dilema:
| Ispravno | Neispravno | Pravilo |
|---|---|---|
| srpski jezik | Srpski jezik | jezik = malo slovo |
| Srbin | srbin | ime naroda = veliko slovo |
| pravoslavlje | Pravoslavlje | vjeroispovijest = malo slovo |
| Ministarstvo finansija | Ministarstvo Finansija | samo prva riječ institucije |
| Jadransko more | jadransko more | geografski naziv = veliko |
| srednji vijek | Srednji Vijek | opšti pojam = malo slovo |
Tačka, novi red i veliko slovo
Nakon tačke, upitnika i uzvičnika uvijek se piše veliko slovo. Nakon dvotačke se piše malo slovo, osim ako slijedi citat ili nabrajanje sa rečenicama. Nakon tačke i zareza (;) uvijek se nastavlja malim slovom.
U naslovima se u srpskom jeziku koristi pravilo da samo prva riječ ima veliko slovo — za razliku od engleskog gdje se sve značajne riječi pišu velikim slovom. Ovo je česta greška pod uticajem engleskog jezika.
Pravilna upotreba velikog i malog slova jedan je od temelja pismenosti. Kad ste u nedoumici, uvijek se oslonite na pravopisni priručnik, a za konverziju između ćirilice i latinice koristite naš besplatni online alat koji čuva sva pravopisna pravila.